تبلیغات
درباره تهران قدیم و جدید - زیر گذر لوطی

زیر گذر لوطی

یکشنبه 24 مرداد 1389 11:33 ب.ظ

نویسنده : محمد توکل
ارسال شده در: لوتی های قدیم تهران ،

این دسته جماعتی از لوطی‌ها، باباشمل‌ها و داش‌های محلات تهران به حساب می‌آمدند كه آئین و سنت‌های مردانگی و جوانمردی را نصب‌العین خود قرار داده و از ضعیفان و درماندگان و ناتوانان حمایت می‌كردند. لوطی‌ها مورد اعتماد و امین مردم محلات شهر بودند و گاهی اتفاق می‌افتاد كه وقتی سرپرست و پدر یك خانواده می‌خواست به مسافرتی برود زن و فرزند و اهل بیت خود را به لوطی محله می‌سپرد.

در تهران قدیم، دسته‌ای از مردم كه از طبقه متوسط اجتماع به حساب می‌آمدند، اگرچه از سواد سطح بالا بی‌بهره بودند، اما به ارزش‌های اخلاقی و اصول مروت و جوانمردی پایبند بودند.

این دسته جماعتی از لوطی‌ها، باباشمل‌ها و داش‌های محلات تهران به حساب می‌آمدند كه آئین و سنت‌های مردانگی و جوانمردی را نصب‌العین خود قرار داده و از ضعیفان و درماندگان و ناتوانان حمایت می‌كردند. لوطی‌ها مورد اعتماد و امین مردم محلات شهر بودند و گاهی اتفاق می‌افتاد كه وقتی سرپرست و پدر یك خانواده می‌خواست به مسافرتی برود زن و فرزند و اهل بیت خود را به لوطی محله می‌سپرد.

ناصر نجمی، پژوهشگر معاصر می‌نویسد: «در میان لوطی‌های قدیم تهران، چند چهره دوست‌داشتنی و سرشناس زندگی می‌كردند كه مردم آن روزگاران از ایشان خاطرات غرورآمیزی دارند. معروف‌ترین این لوطی‌ها، لوطی صالح بود كه گذری به این نام، امروز هم وجود دارد.

لوطی صالح كه پهلوان نامداری بود، مردی شریف و ناموس‌دوست بود، حمایت و پشتیبانی كه وی از درماندگان می‌كرد به طوری جلب توجه كرده بود كه هر وقت نام او بر زبان می‌آمد بی‌اختیار، سایه‌ای از غرور بر چهره‌ها می‌نشست.» در رابطه با فرهنگ لوطی‌گری و پیشینه آن در كتاب «طیب در گذر لوطی‌ها» آمده است: «باید اذعان داشت فرهنگ عیاری و لوطی گری ریشه‌ای عمیق در اعتقادات مذهبی دارد، باید جوان امروز به ایثار و گذشت و جوانمردی‌ها كه فرهنگ مذهبی ماست، بیشتر دقت كند و جنبه‌های مثبت و تأثیرگذار فرهنگ لوطی‌گری را مدنظر قرار دهد نه جنبه‌های منفی آن را، زیرا طبیعی است كه هر حركت شاید هم جنبه مثبت داشته باشد هم جنبه منفی.

گاهی پشمینه‌پوشی عاشق می‌شود، گاهی عارفی سینه‌سوخته، گاهی نیلوفری روییده از آب می‌شود، گاهی نفس پاك شهیدی، گاهی لحن داش‌مشدی یك لوطی. آری به راستی عرفان ما، آن هم از نوع عرفان ایرانی در هر زمان به جلوه‌ای خاص درآمده است. یكی از جلوه‌های ناب عرفان ایرانی، نمود فرهنگ لوطی‌گری و مشدی‌گری است.

در مورد این فرهنگ، داستان‌ها، قصه‌ها و كتاب‌های بسیاری نوشته شده است كه در همه حال پاسداشت و مرور عظمت آن است.

این فرهنگ در دوره صفویه وارد تمام شئون و اخلاق مردم ایران شد و هویتی خاص به خود گرفت و در طول زمان روزبه‌روز كامل‌تر شد، همین فرهنگ در دوره‌ای كه هیچ قانونی حاكم نبود به داد مردم می‌رسید. نمونه‌های بسیار فراوانی داریم كه مردم با تكیه بر لوطی‌ها همچنان در زندگی پایدار و برقرار مانده‌اند.

همین عامل موجب شد كه فرهنگ لوطی‌گری وجهه‌ای خاص یابد. باتوجه به این كه اغلب لوطی‌ها در ورزش باستانی فعالیت داشته، این ورزش به صورت نمادی از فرهنگ اصیل ما شناخته شد كه هنوز هم ادامه دارد. در ورزش باستانی، ما با نمادهای دوران پهلوانی و جنگاوری نیز روبه‌رو هستیم، میل و كباده هم نمادی از دوران پهلوانی ماست و اكثر لوطی‌ها پهلوان و باستانی‌كار بودند. در هر حال می‌باید بیشتر با این فرهنگ ارتباط داشت و به شناسایی آن كمك كرد. كیست كه فرهنگ لوطی‌گری را نشناسد؟ چرا كه سرشار از معرفت و انسان دوستی است.»

حتماً تاكنون اسم «لوطی صالح» را شنیده‌اید و از زیرگذر معروف بنام او كه پائین‌تر از چهارسوق بازار بزرگ و بازار مسگرها واقع شده هم چیزهایی می‌دانید. هر وقت كه از لوطی‌های معروف طهران چون لوطی عظیم، لوطی نایب و لوطی اكبرخان پامناری حرفی به میان می‌آید نام لوطی صالح خود به خود درخشش بیشتری دارد. نام و آوازه صالح به قدری است كه همه تهرانی‌های قدیم او را متعلق به محله و منطقه خود می‌دانستند – درحالی كه او بچه بازار یعنی محله‌ای غرب گذرباشی و بازار دروازه بود، همین محله‌ای كه به گذر لوطی صالح معروف است. محبوبیت او تاحدی بود كه از اقصی‌نقاط ایران گاه به گاه مریدانی برای دیدن او می‌آمده‌اند. از خصلت‌های این لوطی و خوی پهلوانی‌اش تاكنون مطالب فراوانی نوشته شده و آن گونه كه می‌گویند سنت «علامت‌كشی» در ایام سوگواری حسینی(ع) از ابتكارات اوست.

ابراز ارادت دیگر لوطی‌ها به صالح بیشتر به خاطر نوع دوستی، كمك به فقرا و دیگر خصلت‌های انسانی او بویژه علاقه قلبی‌اش به پیشوایان دینی با ارادت خاص به آستان ملائك پاسبان علوی (ع) است.

مرحوم «هادی اسلامی» بازیگر و كارگردان قدر سینما و تئاتر (بچه محل لوطی صالح) كار خود را با نمایشی تحت عنوان «زیرگذر لوطی صالح» در اوایل دهه چهل آغاز كرد. این نمایش كه براساس زندگی و خصلت‌های جوانمردانه لوطی صالح بود قرار شد مجدداً به روی صحنه برود اما كارگردان علاقه‌مند به سنت پهلوانی و لوطی‌گری درگذشت به همین دلیل نام هادی اسلامی در میان بروبچه‌های تئاتری با نام لوطی صالح گره خورده است.

حسین شاه‌حسینی از ساكنین كهنسال تهران در مورد لوطی‌ها و نقش آنان در گذشته تاریخ ایران عقیده دارد: «از زمان صفویه به بعد در ایران در هریك از محلات شهر، افرادی به عنوان پاتوق‌دار (لوطی) حضور داشته‌اند كه مورد احترام همگان بوده و حالت بزرگ‌تر محل را داشتند.

لوطی، با پشتوانه نفوذ مردمی، در تمام كارها دخالت می‌كرده و نقش داشته است، از شوهردادن دخترها و زن دادن پسرها و سرپرستی ایتام بگیرید تا اجرای وصیت‌ها و حل اختلافات خانوادگی و صنفی و رفع نزاع‌های شخصی و گروهی و نیز برگزاری مقدمات تشییع و تدفین اموات و تشكیل مجالس عروسی و دفع ستم زورگویان و متجاوزان به حقوق اجتماع و نشاندن ظالمین برجای خود و درگیری با رباخوارها و...

به عنوان نمونه وقتی كسی از دنیا می‌رفت صبح به پاتوق‌دار خبر می‌دادند و او اخلاقاً و شرعاً (و روی همان به اصطلاح مشدی‌گری) خود را موظف می‌دید مردم را خبر كند و به تناسب شأن متوفی و اقتضای وقت، از او تجلیل كند. یا هنگامی كه كسی از مكه یا كربلا برگشته بود و باید مراسمی در حد شأن و مرتبتش برگزار می‌شد... در همه این امور، شخص پاتوق‌دار به دلیل اطلاعاتی كه از محل و ساكنان آن داشت دخالت می‌كرد و در مواردی، حكم دست روحانیت را داشت و روحانیت محل هم روی اعتقادی كه به امانت و درستی او داشت از وی حمایت می‌كرد.» در حال حاضر هركس كه حس نوع‌دوستی و كمك به دیگران را داشته باشد گوشه‌ای از دنیای لوطی‌های قدیم را تجربه كرده و بدون شك اگر حقیقتی در وجود كسی باشد خاطره‌اش به نیكی می‌ماند.



دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: زیر ، گذر ، لوطی ، صالح ،
آخرین ویرایش: - -